جاده ادویه، گمشده در تنهایی

جاده ادویه، گمشده در تنهایی

نوع ساخت و ساز این جاده باعث شده که از آن به عنوان شاهکار مهندسی راه‌سازی یاد کنند.

به گزارش جهرم فردا، اهمیت راهها و طرق ارتباطی در زندگی جمعی بشر امری بدیهی است و رشد و تعالی تمدن بشر با راههای ارتباطی و جاده‌ها ارتباط مستقیم داشته است، اهمیت و اعتبار راهها تا به آن حد است که سطح فرهنگ هر منطقه و میزان توسعه آن را می‌توان با توجه به دوری و نزدیکی آن به جاده‌ها، تعیین کرد.
بررسی‌های تاریخی و باستان‌شناسی نشان می‌دهد، در گذشته جاده‌ها و راه‌های مهمی برای ارتباط شهرها و مراکز تمدنی در پهنه‌ فلات ایران ایجاد شده است، یکی از این راه‌ها که به نسبت جاده‌هایی مثل ابریشم تا حدودی جدیدتر و بقایای از آن در حوالی جهرم باقی مانده «جاده ادویه» است.
بقایایی از جاده‌ای تاریخی ۴۰۰ ساله در شهرستان جهرم وجود دارد كه اهالی منطقه آن را «جاده ادویه» می‌نامند، این راه سنگی، سال‌ها پیش برای حمل و نقل محصولاتی مثل ادویه که از هندوستان به فارس وارد می‌شد، مورد استفاده قرار می‌گرفته و جالب این که آنقدر رونق و اهمیت داشت که تقریبا به اندازه جاده ابریشم شناخته شده بوده؛ با این تفاوت که ابریشم از چین می‌آمده و ادویه از هند.

%db%b2%db%b0%db%b1%db%b7%db%b0%db%b2%db%b0%db%b8_%db%b1%db%b6%db%b1%db%b6%db%b4%db%b0
آن قسمتی از جاده ادویه که از جهرم عبور می‌کرده به «پل آبدون» که به آن «راه‌شاهی» نیز می‌گفتند، معروف بوده است، این راه کاروان‌رو از جنوب جهرم و از منطقه «حسین‌آباد قبله»، «دوغاری»، «گردنه پل»، «آبدون»، «خماربگی»، «داربس»، «سکده» و «چاه‌تلخ» عبور و در نهایت به منطقه جویم لارستان وصل می‌شده است.
نکته جالب این جاست که این جاده به نوعی شاهکار راهسازی به شمار می‌رود، چرا که در طراحی پیچ و خم‌ها و گردنه‌های آن اصول فنی و علمی راهسازی رعایت شده و همین نوع ساخت و ساز جاده باعث شده که از آن به عنوان شاهکار مهندسی راهسازی یاد کنند.
با توجه به اینکه جاده مذکور در دوره صفویه در بندرعباس احداث شده و با عبور از شهرهای لار و جهرم در استان فارس به اصفهان می‌رسیده، طولانی بودن مسیر همراه با ظرافت و زیبایی‌هایی آن نشان‌دهنده ظرفیت بزرگ این جاده برای جذب گردشگر است.
در مسیر این جاده که به ثبت ملی نیز رسیده و در نزدیکی روستای چاه تلخ، چهار آب انبار و دو کاروانسرا وجود دارد که در نوع خود بی‌نظیر هستند و قابلیت‌های زیادی برای گسترش و استفاده بهینه از آنها وجود دارد.

%db%b2%db%b0%db%b1%db%b7%db%b0%db%b2%db%b0%db%b8_%db%b1%db%b6%db%b1%db%b7%db%b4%db%b1

کاربردهای این جاده
جهرم فردا، در طول تاریخ تجار و مردم از این جاده سنگ فرش و کوهستانی، محصولاتی مانند پارچه و ادویه را از هندوستان وارد بندرعباس و از آنجا به شهرهایی مانند اصفهان منتقل می‌کردند، از این رو این جاده به اسم ادویه شهرت یافته است.
پنج کیلومتر از این جاده در شهرستان جهرم سالم باقیمانده که حدود یک کیلومتر از آن به صورت، سنگ فرش است و بقایای آثار تاریخی نظیر همان آب انبارها و کاروانسراها که ذکر شد، در مسیر این جاده دیده می‌شود.
«شاردن» از سیاحان به نام در سال ۱۰۵۹ هجری شمسی از جاده ادویه عبور کرده و در سفرنامه خود نام این جاده را آورده است، وی در این سفرنامه نوشته که «در کوه البرز به عنوان سخت‌ترین و خطرناکترین کوه ایران جاده‌ای سنگ فرش شده با عرض بیش از چهار قدم وجود دارد که تنها مسیر عبوری از این کوه است».
باید از پتاسیل و جذابیتهای این جاده برای جذب گردشگر به خصوص در فصل زمستان استفاده شود، که البته نیاز است در این زمینه دستگاه‌های ذی‌ربط برای فراهم کردن حداقل زیرساختها به منظور دسترسی راحت مردم اقدامات لازم انجام گیرد.
با مطالعه پیرامون کاروانسراهای بسیاری که در جاده ادویه وجود دارد می‌توان به بخشی از تاریخ معماری مردم جنوب ایران نیز دست یافت؛ هرچند، سنگ فرشهای این جاده باقی مانده، اما دیوارهای حفاظتی تخریب شده و جای نگرانی در این زمینه وجود دارد.

%db%b2%db%b0%db%b1%db%b7%db%b0%db%b2%db%b0%db%b8_%db%b1%db%b6%db%b1%db%b6%db%b5%db%b8

ظرفیت‌های این جاده
جهرم فردا، این جاده که مسیر تجارت هندوستان تا شام بوده، شش شعبه مهم داشته که یکی از مسیرهای این جاده از گردنه خیبر رشته کوه هندوکش تا غزه و کابل، دیگری از بندر طبس، بلوچستان، سیستان، فرات و هرات و راه دیگر جاده ادویه از مسیر بندر هرمز قدیم یا همان هرموز در میناب و جرین از بخشهای رودان میناب، جیرفت، کرمان، یزد و بیهق و همچنین شعبه دیگر این جاده سیراف، ابرقوه، اصفهان بوده است.
یکی دیگر از مسیرهای جاده ادویه در مسیر بوشهر، کازرون، اصطخر(استخر)، اصفهان و ری و مسیر ششم نیز مربوط به بصره در بغداد و موصل در عراق بوده است. این جاده، مسافت مسیر و راه ارتباطی به جنوب را کم می‌کند، به طوری که افراد، وقتی از مسیرهای دیگر جهرم به سمت جنوب می‌روند شش ساعت در راه هستند در صورتیکه مسافت جاده ادویه به جنوب، کمتر از چهار ساعت است.
آنچه که مسلم است این است که شناسایی و استفاده صحیح از این آثار که از قدیم باقی مانده است باید به عنوان اولویت‌های مسئولین و در راس برنامه‌های آنان قرار گیرد چرا که این آثار ظرفیت بسیار بالایی در جذب گردشگر دارند. هر چند این استفاده‌ها، باید با یک هوشمندی و ظرافت خاصی انجام شود و صرف رفتن به هرطریقی به سوی این فعالیت‌ها فایده‌ای ندارد و حتما باید از نظرات کارشناسان و حتی هنرمندان در این زمینه بهره برد.
امروزه اهمیت بناهای تاریخی ایران به لحاظ فرهنگی، هنری و زیبایی‌شناسی بر کسی پوشیده نیست چرا که این بناها هویت فرهنگی گذشتگان را در خود حفظ کرده است و همچنین عامل تحکیم بین قومیت‌ها می‌باشند علاوه بر این میراث فرهنگی و تاریخی امروزه فقط به عنوان میراث ملی قلمداد نمی‌‌شوند بلکه دارای ارزش‌های اقتصادی و فرهنگی قابل توجهی بوده که موجب افزایش درآمد منطقه‌ای و در نهایت سود ملی می‌‌شوند.
متاسفانه باید قبول کنیم که این جاده در زیر سایه جاده ابریشم مانده و آن طور که باید حتی در بین خود جهرمی‌ها نیز شناخته شد نیست و جا دارد که با انجام اقداماتی ضمن معرفی این اثر قدیمی زمینه سرمایه‌گذاری پیرامون آن نیز فراهم شود.

%db%b2%db%b0%db%b1%db%b7%db%b0%db%b2%db%b0%db%b8_%db%b1%db%b6%db%b1%db%b6%db%b0%db%b2

عکس: محمد سپهر